Disleksi dinleme, konuşma, okuma,
yazma, akıl yürütme ile matematik
yeteneklerinin kazanılmasında
ve kullanılmasında önemli güçlüklerle kendini gösteren bir
öğrenme bozukluğudur.
İlkokula başlayan disleksili çocuklarda eğitim alabilecek
zihinsel gelişim henüz tamamlanmadığı için okuyamazlar,
yazamazlar ve matematiksel işlemleri kavramada zorluk çekerler.
Ancak bu onların zeka düzeylerinde bir sorun olduğunu göstermez.
Hatta zeka düzeyi çok yüksek çocuklarda da görülmektedir. Fakat
bazen hastalık farkedilmeyebilir.Disleksililer zeka düzeyleri
düşük olmadığı gibi özel yeteneklere de sahip olabilirler. Buna
önemli kanıt disleksili olduğu bilinen bilim adamları ve
sanatçılardır: Albert Eistein, Leonardo da Vinci, Tom Crouse,
Mickey Mouse gibi.
Disleksi’li çocuklarda dikkat
bozukluğu da görülür. Bu nedenle bu çocuklara bir uzman
tarafından sistemli bir dikkat eğitimi verilmelidir.Sözel,
işitsel, görsel eğitim metodları seçilmelidir. Sınav sorularını
çabuk okuyamazlar ve cevapları yazamazlar. Bu nedenle bu
çocuklara sözlü sınav yapılması daha etkin olur. Çoktan seçmeli
sınavlarda (test) daha başarılı olurlar.
DİSLEKSİ TÜRLERİ
Disleksi doğuştan gelen gelişimsel ve travmaya bağlı disleksi
olarak ikiye ayrılır. Doğuştan gelen disleksi doğum öncesi
,doğum sırasında ve doğum sonrası komplikasyonlara bağlı olarak
üçe ayrılır.
Doğum öncesi disleksiye, yetersiz ve dengesiz beslenme, gebelik
sırasında geçirilen enfeksiyonlar ve bilinçsiz ilaç kullanımı
etken olabilir.Uzun ve zor doğum plesenta anomalileri doğum
sırasında oluşan disleksiye ,doğumdan sonra bebeğin nefes
almasındaki gecikme ve geçirdiği ateşli hastalıklar da doğum
sonrası oluşan disleksi sebeplerindendir. Kalıtsal etmenlere
bağlı olarakda disleksi ortaya çıkabilir.
Beyin Kelimeleri Nasıl Okur ?
Beyin üzerinde yapılan çalışmalar normal beyinlerin sağ beyin
yarım küresinin sol beyin yarımküresine göre daha küçüktür.
Normal bir bireyde beyinin işleyiş şekli şöyledir :
Ses birimi üretimi : (sol inferior frontal gyrus)
Beyinin bu bölümü sesli veya sessiz olarak kelimeleri
seslendirmeye yardımcı olur. Bu bölüm ayrıca kelimeleri
oluşturan küçük sesleri analiz eder. Bu bölüm daha çok yeni
okumaya başlayanlarda daha aktiftir.
Kelime çözümleyiciler : ( sol parieto temporal bölge)
Beyinin bu bölümü daha çok yazılı kelimelerin analizini yapar.
Bu bölümde kelimeyi oluşturan hece, ses ve harfler uygun bir
şekilde seslendirilir.
Otomatik Dedektör bulucu : ( sol occipito temporol bölge)
Beyinin bu bölümünün görevi kelimelerin otomatik olarak
tanınmasını sağlamaktadır. Otomatik bulucu aktive edilir ve
okuyucu hızlı bir şekilde kelimeyi algılar.
Bu durum disleksilerde daha farklıdır. Sağ beyin yarımküresinin,
sol beyin yarımküresine eşit büyüklükte ya da sol beyin yarım
küresinin daha küçük olduğunu ortaya koyar. Disleksilerin sol
beyin yarımküresindeki farklılıkların bu bozukluğun nedeni
olduğu düşünülüyor.
Disleksi okuma sorunu, yazmada meydana gelen ve matematiksel
işlemlerde meydana gelen işlemler olarak ayrılır ve farklı adlar
alır.
Okuma sorunları reading disorder diğer adıyla Dyslexia
Yazma sorunu Disgraphia
Matematiksel işlemlerden kaynaklanan sorunlar dyscalculia
terimleri ile adlandırılır.
Disleksi üzerine ilk çalışan nörologlardan Samuel T. ORTON
disleksinin sık karşılaşılan özelliklerini şöyle belirlemiştir.
Yazılı kelimeleri öğrenme ve hatırlamada zorluk.
b ve d, p ve q harflerini, 6 ve 9 gibi sayıları ters algılama;
kelimelerdeki harfleri ya da sayıları karışık algılama, ne’yi
en; 3’ü E; 12’yi 21 olarak algılamak gibi.
Okurken kelime atlamak.
Hecelerin seslerini karıştırmak ya da sessiz harflerin yerini
değiştirmek, sıklıkla yazım hatası yapmak.
Yazı yazmada zorluk.
Gecikmiş ya da yetersiz konuşma.
Konuşurken anlama en uygun kelimeyi seçmede zorluk.
Yön (yukarı, aşağı gibi) ve zaman (önce, sonra, dün, yarın gibi)
kavramları konusunda sorunlar.
Elleri kullanmada hantallık ve beceriksizlik
Erken tanı bu çocukların gelecekte alacakları eğitimin tespiti
açısından çok önemlidir.Bu konuda çocuğa yardımcı ve destek
olunmalıdır.
Bu da veli-öğretmen-psikolog işbirliği ile olmalıdır.
kaynak:www.bilkent.edu.tr
