Gebeliği
önleyici yöntemlerin kullanılmamasına ve düzenli yani haftada
2-3 kere cinsel ilişkiye girilmesine karşın 1 yıl süre ile
gebeliğin oluşmaması olarak tanımlanabilir. Bütün dünyadaki
sıklığı hakkında kesin bilgi bulunmamakla birlikte, gelişmiş
ülkelerde evli çiftlerin %8-12’sinde görülmektedir.
Kısırlık 4 alt başlıkta incelenebilir:
1. Birincil kısırlık
Çiftin, hiç çocuğu bulunmamaktadır. En az 12 ay boyunca
gebeliği önleyici yöntem kullanmadan cinsel ilişkiye
girilmesine rağmen hiç gebelik oluşmamıştır.
2. İkincil kısırlık
Çiftin, çocuğu olması veya ölü doğumla ya da düşükle
sonuçlanmış gebelik öyküsü olması ancak en az 12 ay boyunca
gebeliği önleyici yöntem kullanmadan cinsel ilişkiye
girilmesine rağmen hiç gebelik oluşmamıştır.
3. Gebelik kaybı
Kadının gebe kalmasına rağmen canlı doğum yapamamasıdır.
4. Doğurganlığın azalması
Eşlerden birine veya ikisine bağlı nedenlerle gebe kalma
olasılığının azalmasıdır. Tam bir kısırlık söz konusu
değildir.
Gebeliğin meydan gelmesi için, erkek yumurtalıklarından normal
döl hücreleri üretebilmelidir. Ayrıca, döl hücrelerini taşıyan
kanalların açık olması, sertleşme ve boşalma işlevlerinin
normal olarak gerçekleşmesi gerekmektedir. Kadının ise, üreme
organlarının cinsel ilişki sırasında erkek döl hücrelerinin
boşalmasına ve ilerlemesine elverişli olması, yumurtalılarında
yumurta üretebilmesi, tüplerin en az birinin açık olması,
rahminin döllenmiş yumurtayı geliştirip olgunlaşana dek
taşıyabilmesi ve gebeliğin sürdürülmesi için yumurtalıklarında
yeterli miktarda hormon yapımı olması gereklidir.
Çiftlerde, kısırlığın %50’sinden erkekler sorumludur. Erkek
döl hücrelerinin yapı ve fonksiyonları ile ilgili
anormallikler nedenlerin başında gelmektedir. Kadına ait
faktörler, %40-50 oranında saptanmaktadır. Nedenleri,
yumurtlama bozuklukları, tüplerde ve rahim ağzındaki
hastalıklar veya iltihaplanmalardır. Kısır çiftlerin
%10-20’sinde ise neden bulunamamaktadır. Hem erkekte, hem
kadında kısırlığın en sık nedenleri, üreme organlarındaki
iltihaplanmalar, cinsel yolla bulaşan hastalılardır. Ayrıca,
kadınlarda düşük, kürtaj ve gebelik sonrası meydan gelen
iltihaplanmalar çok önemlidir.
Hiçbir gebeliği önleyici yöntem yani aile planlaması yöntemi
kısırlığa neden olmaz. Fakat, enjekte edilen 3 aylık hormon
iğneleri doğurganlığın geri dönüşünü ortalama 6-9 ay
geciktirebilirler. Ancak, kesinlikle, kısırlık meydan gelmez.
Kısırlıkta önemli olan faktörler şunlardır:
1. Kadının yaşı
40 yaş ve üzerinde olan kadınlarda gebe kalma ihtimali
azalmıştır.
2. Erkeğin yaşı
İlerleyen yaş ile ilişki sıklığının azalması gebe kalma
olasılığını azaltır.
3. Cinsel ilişki sıklığı
Cinsel ilişki sıklığı artıkça gebe kalma olasılığı artar.
4. Cinsel ilişkinin zamanlaması
Kadının yumurtası sadece 24-48 saat yaşayabilir ve kadınlar
ayda sadece bir kere yumurta atarlar. Yumurtlama döneminde ve
hemen sonraki cinsel ilişkilerde gebe kalma olasılığı
bulunmaktadır.
5. Kayganlaştırıcı maddeler
Eczanelerden alınan bazı kayganlaştırıcı maddeler erkek döl
hücrelerini öldürücü özelliğe sahiptirler. Bu maddeler
kullanıldığında gebe kalmayı engellerler.
6. Sigara ve alkol
Bunlar erkek döl hücrelerinin kalitesini düşürürler. Ayrıca,
esrar gibi uyuşturucu madde kullanımı da gebeliği
engelleyebilir.
7. Ameliyat
Kadın ve erkeklerde üreme organları ile ilgili bazı
ameliyatlar, yapışıklıklar, şekil değişiklikleri, sinirlerin
zarar görmesi gibi nedenlerle kısırlığa neden olabilir.
8. Cinsel yolla bulaşan üreme organların enfeksiyonları
Cinsel yolla bulaşan hastalıklar nedeniyle, her yıl dünyada
binlerce insan ölmekte yüz binlercesi de kısır kalmaktadır.
Halbuki, bu hastalıkların çoğu tedavi edilebilir. Daha da
önemlisi, önlenebilir. Bunun için, çok sayıda kişi ile cinsel
ilişkiye girmemek ve cinsel ilişki sırasında kondom
(prezervatif, kılıf) kullanmak yani güvenli cinsel ilişki
gereklidir. Cinsel yolla bulaşan enfeksiyon belirtilerinden
bazıları şunlardır:
Vajenden veya penisten olağanın dışında renkli, kokulu akıntı
gelmesi
İdrar yaparken ağrı ve yanma hissi
Vajen veya penis çevresinde ağrı ve kaşınma
Cinsel ilişki sırasında ağrı
Vajen veya penis çevresinde ağrı/kızarıklık, sivilce, yara
Bu belirtiler, cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar dışında,
diğer üreme organları ile ilgili hastalıklarda da olabilir. Bu
nedenle, cinsel ilişki olmasa da, bu belirtiler bulunuyorsa,
mutlaka bir sağlık kuruluşuna başvurmak gereklidir. Cinsel
yolla bulaşan hastalıkların tedavisinde verilen ilaçların,
hekimin önerdiği sürede, doğru dozda kullanılması çok
önemlidir. Ayrıca, belirtisi olsun olmasın, bu kişilerin
cinsel ilişkide bulunduğu herkesin tedavi edilmesi
gerekmektedir. Tedavi bitiminde ise, tekrar kontrole giderek
hastalığın iyileşip iyileşmediği saptanmalıdır. Eğer hastalı
iyileşmediyse, tedavi tekrarlanabilir. Bu durumlarda, cinsel
ilişkiye girilen kişilerin de tedavi alıp almadığı ve iyileşme
olup olmadığı mutlaka kontrol edilmelidir.
9. Diğer enfeksiyon hastalıkları
Üreme yollarında verem hastalığı, kabakulak sonucu gelişen
erkek yumurtalıklarında iltihaplanma, doğum veya kürtaj
sonrası enfeksiyon meydan gelmesi kısırlığa neden olabilir.
10. İlaçlar ve toksinler
Bazı ilaçlar, örneğin, tansiyon düşürücüler, bazı kalp
ilaçları, kanser tedavisi, kullanıldığı dönemde gebe kalmayı
engelleyebilir.
11. Radyasyon
Radyasyon alınması sonucunda, hem erkeklerin dem de kadınların
yumurtalıklarında yetmezlik meydan gelebilir.
Kısırlığın tedavisi oldukça zordur. Önemli olan üreme
yollarındaki iltihaplanmalara ve cinsel yolla bulaşan
hastalılara karşı korunmaktır. Tedavide, kısırlığa neden olan
hastalı veya iltihaplanmalar teşhis edilerek iyileştirilmesi
çok önemlidir. Ayrıca, bazı hormon tedavileri ve “tüp bebek”
uygulamaları da yapılmaktadır.
Bu konu ile ilgili daha fazla bilgi almak için, sağlık
ocaklarına, ana çocuk sağlığı ve aile planlaması merkezlerine
veya hastanelerin üroloji ve kadın hastalıkları ve doğum
polikliniklerine başvurabilirsiniz.
