Premenstruel
Sendrom (PMS) kadınlarda adet öncesi dönemde adetten yaklaşık 1
hafta önce başlayan ruhsal ya da fiziksel bir takım sıkıntılara
ve gerginliklere verilen isimdir. Bu belirtiler genellikle
adetin başlamasına 1 hafta kala ortaya çıkar ve adet
görülmesiyle birlikte sıkıntılar azalır ve birkaç günde
kaybolur.
Adet öncesi sıkıntılar özellikle yetişkin üreme çağındaki
kadınların karşılaştıkları bir sorundur ve bazen normal hayatını
engelleyen biri durumdur. Her yıl yaklaşık 12 kez adet gören bir
kadın için her 7-10 gün gibi sıkıntılı bir dönem yılda toplam
3-4 ay sıkıntılı bir dönemi ifade eder ki bu büyük bir rakamdır
yaşamda ve kişinin hayat kalitesini düşürmektedir.
PMS ne sıklıkta görülür?
Aslında her kadında adet öncesi dönemde bazı belirtiler ortaya
çıkar. Bu belirtilerin amacı kadının adet olacağından haberdar
edilmesi ve böylece hazırlıksız yakalanmasının engellenmesidir.
Bu belirtiler kadınların yarısından daha azında rahatsız edici,
ancak dayanabilecek şiddette olurken, %5 kadında oldukça
şiddetli belirtiler ortaya çıkmaktadır. Burada premenstruel
(adet öncesi) belirtiler ile premenstruel sendrom arasındaki
ayrımı yapmak önemlidir.
PMS kadının yaşantısını derinden etkileyen sosyal bir durum
olarak kabul edilebilir. Amerikada yapılan istatistiksel çalışma
bu ülkede kadınların adet öncesi dönemlerinde daha fazla suç
işlediklerini ortaya koymaktadır. Aynı raporda tıbbi ya da
psikiyatrik bir hastalık nedeniyle hastaneye yatırılan, intihara
teşebbüs eden kadınların, çocuklarını normalde önemsenmeyecek
ufak bazı şikayetler nedeniyle doktora götüren kadınlara önemli
bir kısmını adet öncesine yakın günlerde oldukları
görülmektedir.
PMS kimlerde görülür?
PMS Üreme çağındaki kadınlarda gözükse de; çok ender olarak
ergenlik döneminden önce ve menapozda da görülebilir. Sıklıkla
30-45 yaş arsı kadınlarda gözükür. Ailevi bir eğilim söz konusu
olmasına karşın sosyal ,sınıf ve ırksal farklılıklar göstermez.
Doğum kontrol hapı kullananlarda belirtiler şiddetlenebilir.
PMS neden olur?
PMS'nin nedeni tam olarak belli değildir. Fakat; aşağıdaki şu
maddeler üzerinde durulmaktadır.
Mineral yetersizliği (magnezyum , çinko)
Vitamin yetersizliği (A,B vitaminleri)
Hormonal dengesizlik (Progesteron yetmezliği ve diğer bazı
hormanal bozukluklar)
Kan şekerinin düşük olması
Vücutta aşırı sıvı tutulması
Beyindeki bazı kimyasal ileticiler
Bastırılmış cinsel arzu
Psikolojik nedenler
PMS'nin belirtileri nelerdir?
PMS bazen tüm vücut sistemlerini ağır şekilde etkileyebilir ve
bu durumda her organa ait belirtiler meydana gelebilir. PMS
belirtileri hafif adet öncesi belirtileri şeklinde olabilir,
doktora başvuracak kadar, ancak dayanılabilir şiddette olabilir
ve iş kaybına, sosyal ilişkilerde sorunlara, kişide depresyona
yol açacak kadar şiddetli olabilir.
PMS'nin ruhsal belirtileri depresyona, yorgunluk hissi, aşırı
uyuma çevreye ilginin azalması, duygu durumunu dalgalanmalar,
sinirlilik gerginlik, asabileşme, üzüntü hali, öfke, dikkat
azlığı şeklinde olabilir.
Memelerin olgunlaşması, büyümesi ve ileri derecede hassaslaşması
şeklinde meme belirtileri olabilir.
Vücutta ödemlere (su tutulumuna) ve değişik bölgelerde
şişliklere yol açar. Bu dönemde vücut ağırlığında 2-3 kiloya
kadar ağırlık artışı olabilir.
Baş ağrısı, bulantı-kusma, kabızlık, ishal, iştah artışı, aşırı
susama alkole tahammülsüzlük, cinsel istek artışı, akne
(sivilce) ortaya çıkması diğer sık gözlenen belirtilerdir.
PMS tanısı nasıl konur?
PMS tanısı koymak kolay değildir. Adet öncesi dönemde bazı
şikayetlerle başvuran her kadına PMS tanısı koymak, kadının
gereksiz yere bazı tedavilere ve bunların yan etkilerine maruz
kalması anlamına geleceğinden ancak bazı kriterleri taşıyanların
PMS tanısı konur. PMS'li kadınların genellikle kendi kendilerine
tanı koyarak doktora başvururlar. Ancak bu kadınların çoğunda ya
abartılmış premenstruel belirtiler söz konusudur ya da başka bir
hastalık vardır. Tanının düzgün koyulup tedavinin doğru bir
şekilde verilmesi için komple bir jinekolojik sorgulama ve
muayene yapılmalı, bazı destekleyici laboratuar tetkikleriyle
tanıya gidilmelidir.
PMS tanısı koymak için aşağıdaki kriterlerin mutlaka olması
gerekir.
1-Belirtilere neden olacak bedensel bir bozukluk bulunmamalıdır.
2-Su toplanması, huzursuzluk, depresyon, gerilim gibi belirtiler
bulunmalıdır.
3-Belirtiler düzenli olarak ortaya çıkmalı ve kaybolmalıdır. Bu
belirtiler siklusun ikinci yarısında ortaya çıkmalıdır.
4-Adet döneminin ilk yarısında en azından 7 günlük belirtisiz
bir dönem bulunmalıdır.
5-Birbirini izleyen 3 adet döneminde belirtilerin olması gerekir
ve adet gördükten sonra belirtilerin 3 gün içinde kaybolmalıdır.
6-Belirtiler iş yaşamı, sosyal yaşamı ve kişisel ruhsal dengeyi
etkileyecek kadar şiddetli olmalıdır. (yani tüm premenstruel
belirtiler sendrom değildir.)
PMS nasıl tedavi edilir.?
Premenstural sendrom kadının kadınlığı gereği kanıtlamak zorunda
olduğu bir durum değil, yardımcı olunabilecek ve de olunması
gerekli bir düzensizliktir.
Burada yapılması gereken şey bir kadın hastalıkları uzmanına
başvurmaktır. Hekiminiz sizi ciddi bir sorgulamadan ve
muayeneden ve de gerekirse laboratuar tetkikinden geçirip,
değerlendirecek, Psikiyatrist bir doktorla beraber ilaçlı veya
ilaçsız tedavinizi düzenleyecektir. Kendi başınıza yapmaya
kalktığınız her şey size belki daha fazla zarar verecektir.
İlaç dışı tedavi:
Henüz PMS'a tam olarak etkili ilaç bulunamamaktır. Belirtileri
hafif ya da orta şiddetle olan hastalar için ilaç tedavisi
dışında alınabilecek önlemlerden iyi fayda görülebilir. Bunlar;
Kadının durumu hakkında bilgilenmesi:
En önemlisi psikolojik destektir. Bunun bazı kadınlarda
olabileceği, belirtilerin giderek kötüleşmeyeceğini aksine yaşı
ilerledikçe azalacağı olayın hormonlara karşı dokuların bir tür
hassas cevabı olduğu, bir çok kadında bu belirtilerin olduğunu
ve tedavisi olan hastalık olduğunu bilmesi gerekir.
Gıdalar:
Kafein (kahve, çay, çikolata, kola ve bazı ağrı kesicilerde
bulunur) PMS bağlı baş ağrılarının ve meme ağrılarının
kötüleşmesine neden olabilir. PMS'li kadınlar siklusun ikinci
yarısında (yumurtlama sonrasında) alkole karşı aşırı duyarlılık
geliştiğinden bu günlerde alkol alınması PMS belirtilerin
artmasına neden olabilir. Şişmeleri (ödem) olanlar için sigara
azaltılmalı veya bırakılmalıdır. Çünkü nikotin vücutta su tutar
hormonal salgısını uyarır. Sol tarafına yatılarak uyuması genel
vücut ödemi olanlar da faydalıdır. Gerekirse tuz
kısıtlanmalıdır. Yine diyette kırmızı et azaltılmalı balık ,
sebze ve meyve tercih edilmelidir.
Egzersiz:
Düzenli egzersiz PMS'nin belirtilerini azaltır. Muhtemelen bu
durum beyin endorfin seviyesini artırıcı özelliğine bağlıdır. (Endorfin
vücuttan salgılanan "morfin" dir ve rahatlatıcı gevşetici
özellikleri vardır.) Ayrıca; vücudun oksijenlenmesini artırır.
Stressiz sağlıklı ve düzenli yaşam, gevşeme teknikleri
meditasyon veya yoga gibi yöntemler faydalıdır.
Hobilerle ilgilenmek önemlidir.
İlaçla tedavi yöntemleri:
Yukarıda yöntemler yetersiz olduğunda veya baştan beri şiddetli
seyreden PMS durumlarında ilaçla tedavi yapılır.
Doğum kontrol hapları: Bu ilaçlar özellikle beraberinde regl
düzensizliği ve dismenore (adet sancısı) olan PMS hastalarında
fayda gösterir. Ancak bazı kadınlarda doğum kontrol hapı
kullanımı PMS'nin ruhsal belirtileri şiddetlendirebilmektedir.
Ağrı kesici - iltihap giderici ilaçlar: Belirtiler başlar
başlamaz düzenli alındığında ve adetin ikinci-üçüncü gününe
kadar kullanıldığında bu ilaçlar özellikle PMS ile beraber adet
sancısı gibi ek belirtileri olan kadınlarda faydalı
olabilmektedir.
GnRH analogları: Bu hormon ilaçları yumurtalıkları tamamen
susturarak östrojen progestron salgısı sıfırlayan ilaçlardır.
Dikkatli bir değerlendirme sonrası mutlaka doktor kontrolünde
kullanılmaları gerekir. Uzun süre kullanıldıklarında kemik
erimesi gibi ciddi sonuçlar doğurabileceklerinden tedavi süresi
uzayacaksa beraberinde östrojen takviyesi yapılır.
Histerektomi (Rahimin alınması) : PMS'de tüm yöntemler başarısız
kalındığında yumurtalıklarla beraber rahim ameliyatla çıkarılır.
Ancak günümüzdeki etkili ilaçların sayesinde giderek az
uygulanan bir tedavi biçimi haline gelmiştir.
Ödem (şişmeleri olanlar) için tedavi: Nikotin ADH (vücutta su
tutan hormon) salgısını uyardığı için sigara azaltılmalı , en
iyisi bırakılmalıdır. Sol tarafta yatılarak uyunması genel vücut
ödemi olanlarda faydalıdır. Ödem tedavisinde bazı idrar
söktürücüler fayda verebilirler.
Mastalji (meme hassasiyeti) için tedavi: PMS'li hastalarda
mastalji tanısı konur ve fibrokistik hastalık gibi diğer meme
ağrısı nedenlerinin ortaya çıkarılması için komple bir meme
muayenesi yapılmalıdır. Mastalji tedavisinde memelerin alttan
iyi destekleyen bir sütyenin gece gündüz kullanılması, kafein
alımının kısıtlanması sigara içilmemesi çoğu hasta için yeterli
olur. Gıdalarda yağın azaltılması, diüretik ve A, B, E vitamini
kullanımı da bazı hastalarda olumlu sonuçlar verir. Gerekli
durumlarda danazol ve bromokriptin gibi ilaçlar da
kullanılabilir.
Ruhsal belirtileri için tedavi: Ruhsal belirtiler basit duygusal
dalgalanmaları şeklinde olabileceği gibi ağır depresyon şeklinde
de ortaya çıkabilir. Tedavide antidepressan ilaçlar ve gerekli
durumlarda psikiyatrik değerlendirme sonucuna göre daha farklı
ilaçlar kullanılabilir.
Şu anda Amerika'da yeni bir ilaç deneme safhasında (PH80 ilacın
şu andaki ismi, piyasada belki başka isimlerde de verilebilir)
ilaç burundan kullanılan bir sprey ve bu adet öncesi gerginlik
belirtilerini yok ettiği veya hafiflettiği bildiriliyor, daha
deneme gruplarında kontrol aşamasına yeni başlanıyor, yani bize
gelmesi 2-3 yılı bulur sanıyorum tabi sonuçları olumlu olursa.
Her adet döneminizde kendinizi üzgün sıkıntılı veya
duygularınızda hızlı oynaklık varsa ve zevk veren etkinliklere
karşı ilginiz kayboluyorsa tedavi olarak bir ayınızın her gününü
daha mutlu ve dolu dolu yaşabilirsiniz.
