GEÇ ERGENLİK

0

 

Ergenlik Gecikmesi Nedir?
Ergenlik belirtileri birbirini izleyen beş aşamadan oluşmaktadır. ilk belirtiler, kızlarda 8-13, erkek çocuklarında 9-14 yaşlan arasında ortaya çıkar.Ergenlik dönemi yaşa göre erken ergenlik dönemi (12-14 yaş arası), orta ergenlik dönemi (15-17 yaş arası), ve geç ergenlik dönemi (18-20 yaş arası) olarak incelenir. Ergenliğin ilk belirtilerinin kız çocuklarında 13, erkek çocuklarında 14 yaşına kadar başlamamış olması ergenlik gecikmesi olarak adlandırılır.Çocuklar böyle bir yaşa geldikleri halde hala ergenlikle ilgili bulgular vermiyorlarsa, anne babaların tıbbi bir destek almalarında yarar vardır. Bunun için bir endokrinoloji uzmanına başvurabilirler.

Belirti ve Bulgular: Ergenliğin başlaması ve belirtileri kişiden kişiye oldukça değişiklik gösterir. Kız çocuklarında ergenlik belirtileri memelerde büyüme ve ağrı, genital bölgede ve koltuk altlarında kıllanma, adet görme ile kendini gösterir.
Erkek çocuklarda ise testislerin büyümesi, genital bölgede kıllanma, sivilcelenme, yüzde, koltuk altında tüylenme ortaya çıkar. Ergenliğin tamamlanma süresi de önemlidir. Her iki cinste de ergenlik sürecinin en geç 5 yıl içinde tamamlanması gerekir.
Aşağıdaki belirtiler çocuklarda ergenlik gecikmesini gösterir:
Kız çocuklarında;
• 13 yaşında meme gelişmesinin henüz başlamamış olması
• Meme gelişmesinin başlamasından 5 yıl sonra hala adet görmemiş olmak
• 16 yaşında henüz adet görememiş olmak
Erkek çocuklarında
• 14 yaşına gelindiğinde testislerin büyümemiş olması
• Testislerde büyümenin başlamasından 5 yıl geçmesine karşın ergenliğin tamamlanmamış olması
Bahsettiğimiz bu gecikmeler erkeklerde çok daha sık görülmektedir ve çoğunlukla aileden gelen genlerin etkileri altında olmaktadır. Ailede geçmişten gelen geç ergenlik durumları varsa bunlarla çocuklarda da karşılaşılabilmektedir. Kız çocuklarında çok daha az rastlanan ergenliğe geç girme, varolması halinde altında yatan başka hastalık ve rahatsızlıklara işaret olabilir. Bunun yanında sağlıksız beslenme de ergenliğin gecikmesine neden olan etkiler arasındadır. Çok sık olarak sağlığa zararlı, hormonlu, genetiği değiştirilmiş yahut ilaçlar içeren besin ve gıdaların tüketimi vücudun hormon dengesinin bozulmasına neden olacaktır ve bu da ergenliği tetikleyen cinsel hormonların geç salgılanmasını, dolayısıyla ergenliğin ve büyümenin gecikmesini sağlayacaktır.
Ergenlik döneminde normalde her iki cinste de büyümede hızlanma olur. Bunun nedeni ergenlikte artan seks hormonlarının etkisiyle büyüme hormonu salınımının artmasıdır. Büyüme hızındaki bu artış kız çocuklarında ergenlik evrelerinin erken döneminde (evre 2-3), erkek çocuklarında ise geç evrelerde (evre 3-4) gerçekleşir. Ergenlik gecikmesi olan çocuklarda bu gelişmeler olmaz ve yaşıtları boy atarken bu çocukların hem fiziksel gelişmeleri hem de boyları yaşıtlarından oldukça geri kalır. Bu durum arkadaş gruplarından dışlanmaya, sosyal izolasyona neden olabilir. Bütün bunlar, ergenliğe geç giren çocuklarda psikolojik sorunlara, kendine güvensizlik duygusuna ve davranış bozukluklarının ortaya çıkmasına neden olur.

Ergenlik Gecikmesi Nedenleri: Çocukların pek çoğunda ciddi bir sorundan çok büyüme ve gelişmede yapısal bir gecikmeden kaynaklanır. Kronik sistemik hastalığı (örneğin kalp hastalığı, kronik akciğer hastalıkları, böbrek hastalıkları, hematolojik hastalıklar, kronik inflamatuar ya da diğer bağırsak hastalıkları, vb.) ya da beslenme bozukluğu olan çocuklarda altta yatan sorun tedavi altında olsa bile büyüme ve gelişmede gecikmeye yol açabilir. Bazı çocuklarda ise ergenlik gecikmesi, doğrudan doğruya ergenliği başlatan süreçlerle ilgili bozukluklardan kaynaklanır. Bu durum hipogonadizm olarak adlandırılır ve gonadların salgıladığı seks hormonlarının eksikliğine işaret eder. Hipogonadizm, beyinde bulunan ve gonadları uyaran merkezin hastalıklarından (hipogonadotropik hipogonadizm) kaynaklanabileceği gibi, doğrudan doğruya gonadları (kızlarda yumurtalık, erkeklerde erbezleri) ilgilendiren bozukluk­lar nedeniyle de ortaya çıkabilir. Beyinde ergenlik eksenini harekete geçiren merkezi ilgilendiren hastalıklar, gelişimsel bozukluklardan, tümöre, enfeksiyona kadar deği­şen geniş bir yelpazede yer alır. Yumurtalık ve testisleri ilgilendiren sorunlar ise genellikle doğuştan gelen gelişimsel bozukluklardır.

Tanı: Tanıda ergenliği uyaran hormonlar (gonadotropin [LH, FSH] ve seks hormonları [erkeklerde testosteron, kızlarda estradiol]) ölçülür, kemik gelişmesindeki ilerlemenin derecesini belirlemek için sol el ve el bilek grafısi, kronik hastalık şüphesi varsa buna yönelik tam kan sayımı, biyokimya elektrolit paneli, tiroid hormon düzeyleri öl­çülür. LH ve FSH düzeyleri düşük ise LHRH testi yapılır. Merkezi sinir sisteminin organik bozukluklarından şüpheleniliyorsa manyetik rezonans görüntüleme (MRG) yapılır. Gonadlarla ile ilgili gelişimsel bozukluklardan şüpheleniliyor ise kromozom incelemesi yapılması gerekebilir.

Tedavi: Ergenlik gecikmesi yapısal büyüme ve ergenlik gecikmesinden kaynaklanan çocuklarda yaşadıkları sorunun normal fizyolojik gelişme içindeki çeşitlilikten kaynaklandığını, gelişmelerin yalnızca yaşıtlarından biraz daha geç gerçekleşeceğini ama tamamen normal olacağını anlatmak yeterli olabilir. Bu çocuklar içinde psikolojik yönden endişesi aşırı olanlarda kısa süreli seks hormonu tedavisi ile ergenliğin başlamasını uyarmak yararlı olabilir. Öncelikli olarak, asıl nedenin düzeltilmesi gereklidir. Eğer tanı yapısal gecikme ise gerekli olan, acil olarak hastanın rahatlatılmasını sağlamaktır. Takipte yakın gözlem gereklidir. Tiroid hormonu eksikliği varsa, tiroid tedavisi yapılmalıdır. Büyüme hormonu eksikliğinde, büyüme hormonu verilmelidir. Ergenlik gecikmesi hipogonadizmden kaynaklanan çocuklarda seks hormonu tedavisi gerekecektir. Bu amaçla erkek çocuklarında testosteron, kız çocuklarında östrojen içeren ilaçlar kullanılır. Neden stres, egzersiz, beslenme alışkanlığı gibi bir durum ise düzeltmek için, yaşam tarzını değiştirmek önerilebilir.

 

Cevap Bırakın

veya

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.