Hamilelikle birlikte memede büyük
değişimler ortaya çıkar. Memeler büyür, sertleşir ve odüler
yapılar ele gelir. Bunlar memedeki salgı bezlerinin gelişmesi
nedeniyle oluşur. Bu değişimler memede ufak tefek ağrılara neden
olabilir. Bu dönemde uygun bir sütyen kullanmak ve hijyene önem
vermek gerekir. Meme cildinde çatlaklar oluşabilir, bunlara
engel olmak için hamileliğin başından itibaren çatlak önleyici
kremler kullanılmalıdır.
Doğumla birlikte memenin esas görevi başlar. Doğum esnasında
salgılanan hormonlar, annenin çocuğun sesini duyması ve çocuğun
meme başını emerek uyarması, süt salgılayıcı hormonu, yani
prolaktini harekete geçirir ve süt yapımıyla salgısı başlar.
Bildiğimiz gibi, yeni doğanın emzirilmesi onun sağlığı yönünden
çok önemlidir. Yeni doğan yeni çevresine, annesinin sütü
sayesinde adapte olur. Anne sütü yeni doğan için gerek besin
değeri, gerekse sindirim sistemine uygunluğuyla en ideal
besindir ve içindeki bağışıklık elemanlarıyla bebeği
mikroplardan korur. Emzirmek çocuğun psikolojisi içinde çok
önemlidir. Çünkü emzirme anı çocuğun annesini çok yakın
hissettiği ve onunla bir bütün olduğu, güven duygusu, sevgi
duygusu ve anne sıcaklığının en yoğun yaşandığı andır. Emzirmek
aynı zamanda annenin sağlığı içinde çok önemlidir. Çünkü emziren
kadının rahmi hızla küçülerek, normal haline daha çabuk döner.
Yine emzirmek memede başta kanser olmak üzere, pek çok
hastalığın riskini azaltır. Özetle emzirmek, hem anne, hem de
çocuk için elzemdir. Emzirme döneminin sağlıklı ve uzun süreli
olabilmesi için bazı kurallara uymak gerekir.
Yeni doğan birinci ayda o istedikçe emzirilir. Sonraki aylarda
da iki saatten daha sık olmamak koşuluyla çocuğun açlık durumuna
göre üç dört saatte bir emzirmek gerekir. Her seferinde her iki
memede yaklaşık 15’er dakika civarında emzirilmelidir. Sonuçta
görüldüğü gibi 24 saat içinde çocuğu 6 - 7 kez emzirmek
gerekecektir. Emzirmeden önce eller mutlaka yıkanmalı ve meme
başları ılık temiz su veya karbonatlı suyla (1 bardak kaynamış
soğumuş suya bir çay kaşığı karbonat) temizlenmelidir.
Memeleri her emzirmeden önce
temizlemeye gerek yoktur. Anne sütü bebeği hastalıklardan
koruyucu o kadar çok madde içerir ki, bu yolla kolay kolay
mikrop bulaşmaz. Ayrıca, anne sütünün içinde yağ ve koruyucu
maddeler olduğundan meme başını temizlemek için anne kendi
sütünü kullanabilir. Her emzirmeden sonra meme başına bir miktar
anne sütü sürülmelidir.
Memeye karbonatlı su, sabun, krem gibi maddeler sürülmemelidir.
Bu maddeler sürülürse meme başının etrafındaki koyu renk deriden
salgılanan yağlı ve koruyucu doğal maddeler kaybolur ve meme
başında çatlaklar daha kolay oluşur.
Meme bakımı için önemli olan her emzirmeden önce ELLERİN
YIKANMASI'dır. Eller vücutta, evde, hastanede veya çevrede
bulunan her türlü mikrobu taşır.
Temizlemek için kullanılacak
pamuk veya gazlı bez hiçbir zaman suya batırılmamalı, su temiz
şişeden pamuğa dökülmelidir. Emzirme işi bittikten sonra meme
başı yine suyla silinmelidir. Bu işlemleri takiben meme başına E
vitaminli keremler veya daha ekonomik ve pratik bir çözüm olarak
sütten bir miktar sağarak sürülür ve meme başı kuruduktan sonra
temiz bir gazlı bez veya meme pedi konularak sütyen giyilir.
Meme başını kapamadan önce mutlaka iyice kurutmak gerekir, çünkü
nemli ortamda çatlaklar daha kolay oluşur ve mikroplar daha
kolay ürer. Eğer çocuk emdikten sonra memede hala süt kalmışsa,
temiz kaynatılmış bir tirle veya süt pompasıyla boşaltılmalıdır.
Asla memede dört beş saatten fazla sütün kalmasına ve yumrular
oluşturmasına izin verilmemelidir. Çünkü memede biriken bu süt
mikroplar için çok uygun vasat teşkil eder. Birde meme başında
çatlaklar oluşmuşsa, buradan mikropların içeriye girişi daha da
kolaylaşacaktır.
Genel vücut hijyenine çok dikkat etmek gerekir, mümkünse her gün
banyo yapmak, çamaşırları her gün değiştirmek uygun olur.
Özellikle emzirmeye yeni başlanan dönemde meme başında çatlaklar
oluşabilir. E vitaminli kremler veya sütün kendisi bu çatlakları
engelleyebilir fakat bazen de her şeye rağmen bu çatlaklar
oluşur, emzirme esnasında çok acırlar ve kanayabilirler. Bu
durumlarda meme başı temizliğini karbonatlı suyla yapmayı tercih
etmek gerekir ve emzirme işleminden sonra meme başı havayla
iyice kurutulmalıdır. Eğer acı ve kanama çoksa, tek tek memeler
dinlenmeye bırakılır ve süt pompayla çekilir. Yani emzirmede bir
meme emzirilir, diğeri pompayla boşaltılır, diğer emzirmede
tersi yapılır. Pompayla çekilen süt çocuğa verilebilir.
Çocuğa biberonla süt verileceği zaman çok küçük delikli emziği
olan biberonlar tercih edilmelidir. Yoksa çocuk biberonun
rahatlığına alışır ve memeyi bırakır.
Eğer meme başındaki çatlaklar kötüleşir ve emzirmeye olanak
vermeyen bir hal alırsa doktora başvurmakta yarar vardır.
Memelerde yumrular oluşursa ve pompayla bunlar boşaltılamazsa,
hele birde bu yumrular ağrımaya başlarsa ya da memede
kızarıklık, sıcaklık, meydana gelirse hiç vakit kaybetmeden
doktora gitmek gerekir. Çünkü bu bulgular bir enfeksiyonun
başladığını gösterir. Erken dönemde basit antibiyotiklerle
enfeksiyon tamamen geçer. Oysa enfeksiyon ilerleyip apseleşirse,
bu kez cerrahi müdahale, yani apsenin boşaltılması gündeme
gelir. Çok ileri enfeksiyonlarda enfeksiyon kontrol altına
alınamazsa, sütü kesmek bile gerekebilir. Bu da çok gerekli bir
sürecin hazin sonu demek olur.
Emzirme döneminde de sütyen seçimi önemlidir. Sütyen giymemek
memelerin çabuk deforme olmasına neden olur. Yine bu dönemde
meme cildinin çatlamasını engellemek, çatlak önleyici kremleri
sürmeye devam etmelidir.
Gebelikte ve emzirme döneminde de normal dönemdeki memedeki gibi
kitleler ve hatta kanser oluşabilir. Bu nedenle gebelikte ve
emzirme döneminde memede yumrular fark edildiğinde, basit bir
süt birikmesi olarak algılayıp ihmal edilmemelidir. Biraz öncede
belirtildiği gibi, memeyi sağdıktan sonra geçmeyen yumrular
enfeksiyon nedenli olabilecegi gibi, memede bir tümörün
belirtisi de olabilir. Bu nedenle mutlaka doktora
başvurulmalıdır.
Çocuk doktorları bebeğin en az bir yıl emzirilmesini önerir.
Yani bu, anneleri uzun bir dönemin beklediğini gösterir. Bu
nedenle memelerinize gerekli önemi gösterin ve hayatınızdan her
zaman yaşamayacağınız bu muhteşem dönemi sağlıklı ve mutlu
geçirin.
Emzirmede Şunlara Dikkat Edin!
- Hijyen kurallarına uyun
- Asla memede 4 - 5 saatten fazla sütün kalmasına ve yumrular
yapmasına izin vermeyin.
- Meme başlarını nemli bırakmayın.
- Meme başı ve meme cildine koruyucu kremler kullanın.
- Memeleri sıkmayın, onları saran ve taşıyan sütyen giyin.
Op. Dr. Sevil Şenyuva
