Osteoporoz (
KEMiK ERiMESi ) nedir?
Osteoporoz,
kemiğin azalması ve yapısının değişmesiyle kolay kırılabilir
hale gelmesidir.
Osteoporoz yeni keşfedilmiş bir hastalık mıdır?
Yaşlı nüfusun artışıyla, geçmişte dikkat çekmeyen bu hastalık,
kırıklara neden olarak bireylerin hayat kalitesini de
etkilediğinden, giderek dikkat çekmiş, önem kazanmıştır.
Osteoporoz nasıl oluyor?
Kemik devamlı olarak yapılan ve yıkılan, kendini yenileyen bir
organdır. Gençlerde kemik yapımı, yıkımına eşittir. Yaş
ilerledikçe giderek yıkım, yapımdan daha fazla olur ve kemik
kitlesi azalır. Kadınlarda estrojen denilen hormon kemiklerin
yıkımını önlemektedir. Adet kesimiyle (menopoz), bu hormon
azaldığından kemik yıkımı artar. Çocuk ve genç erişkin,
yeterli kalsiyum almıyor, güneş ışınlarına yeteri kadar maruz
kalmıyorsa, kemik kitlesi azdır. Menopoz sonrası da kolaylıkla
kaybediIir. Osteoporoz için kalıtsal bir yatkınlık da vardır.
Menopozun hangi devresi osteoporoz için önemlidir?
Kemik kaybı, menopozun ilk 5 yılında en fazladır. Sonraki
yıllarda azalarak devam eder.
Cerrahi veya doğal menopozda, osteoporoz gelişme riski
farklı mıdır?
Ameliyatla yumurtalıkları alınan ve hormon tedavisi almayan
genç kadınlarda ve menopoza erken giren kadınlarda osteoporoz
riski yüksektir.
Osteoporozun bana zararı ne olabilir?
Kemik erimesi kemikleri kolay kırılabilir yapar, kalçanın veya
omurların kolaylıkla kırılmasına, boyun kısalmasına,
kamburlaşmaya, sırt ağrılarına, göğüs kafesinin şekil
değişikliğine ve hacminin azalmasına neden olur. Küçülmüş
göğüs kafesi kalp ve akciğerin normal çalışmasını engeller.
Kalça kırıkları ameliyat gerektirir, ameliyat sonrası kemiğin
kaynaması da zordur. Kaynamayan kemikler, hastanın
yürüyememesine, başkalarına bağımlı olmasına ve hareketsizliğe
neden olarak kemiğin daha da erimesine neden olur.
Osteoporozum var mı? Nasıl anlayabilirim?
Kemik kitlesi, 5-8 dakika gibi kısa bir sürede ölçülebilir.
Ölçüm, ağrı veya herhangi bir rahatsızlığa neden olmaz,
ölçümün gerekli olup olmadığını doktorunuza danışınız.
Osteoporozu kolaylaştıran faktörler nelerdir?
Kalsiyum eksikliği, D vitamini eksikliği, Sigara içilmesi,
Fazla alkol alınması fazla alkol, kemik yapan hücrelere
zararlıdır.
Bazı hastalıklar, Hareketsiz yaşantı kemik erimesini artırır.
Osteoporoz kadınlarda erkeklere, ince yapılılarda şişmanlara
ve kısa boylularda uzunlara göre daha çok görülür.
Sigara ile osteoporozun ilişkisi nedir?
Sigara kemik yapan hücrelere toksiktir, kemik erimesi yapar.
Sigara miktarı ve kullanım süresi ile kemik kitlesi kaybı
orantılıdır. Sigara içen kadınlarda menopoz da daha erken
olur.
Osteoporoz ve Egzersiz
Fiziksel aktivite, kemik kitlesini artırır. Hareketsiz veya
yatağa bağımlılarda kas kitlesiyle birlikte kemik kitlesi de
azalır.
Gıdalarda Kalsiyum var mıdır? Yoksa ilac olarak mı
alınmalıdır?
Süt ve sütten yapılmış gıda maddelerinin kalsiyum içeriği
yüksektir. Her gün belirli miktarlarda, çocukluktan itibaren
tüketilmelidir. Yaşlılar, iyi beslenemediğinden kalsiyum, ilaç
olarak günde 1-1 .5 gr. olarak alınmalıdır.
D vitamininin osteoporozda önemi nedir?
Kalsiyumun barsaktan emilebilmesi için, D vitamini gereklidir.
Derimizde mevcut inaktif D vitamini, güneş ışınları ile aktif
hale geçer. Güneşe yeterli maruz kalmamışlarda, D vitamini
eksikliği olur, kalsiyum barsaktan emilemez. Güneş ışığının az
olduğu ülkelerde süt, D vitamini ilave edilerek satılmaktadır.
Bazı ülkelerde (Suudi Arabistan ve İran gibi) geleneksel
olarak vücudun her tarafının giysi ile kapatılması, kadınları
da D vitamini eksikliği yaratarak osteoporozun kadınlarda çok
erken yaşlarda görülmesine neden olmaktadır. Yaşlıların evden
fazla çıkmamaları sonucu, güneşe maruz kalamamaları,
osteoporozu daha da kolaylaştırır.
Osteoporoz sadece kadınlarda mı olur?
Osteoporoz erkeklerde de görülür. Erkeklik hormonu kemikleri
erimeye karşı korumasına karşın, 60 yaşına ulaşmamış
erkeklerin % 10' unda da osteoporoz vardır. 65 yaş sonrasında
ise risk kadınlardaki kadardır. Risk faktörleri olanlar,
yaygın kemik ağrıları olduğunda osteoporoz olup olmadığının
anlaşılması için doktorlarına başvurmalıdır.
Osteoporoz tanısı konanlarda tedavi ile kemikler normale
dönebilir mi?
Osteoporotik kemikler, genellikle mevcut tedavilerle tam
normale dönemeyebilir. Fakat kaçınılmaz olan kemik kaybı,
tedavi ile durdurulabilir, hatta bazen bir miktar kemik
kazanılır.
Osteoporozlu hastalarda kırıklar en sık nerede olur ?
Osteoporozdan en fazla etkilenen kemikler omurga, kalça ve el
bilek kemikleridir, kırıklar en sık bu kemiklerde olur.
Osteoporozlu hastaların düşme, çarpma gibi bir neden
olmadan da kırıkları olabilir mi?
Nadiren belirgin neden olmaksızın veya şiddetli olmayan duşme
ve çarpmalarla osteoporotik kemikler kırılabilir.
İlerde osteoporotik olmamak için ne yapmalıyım?
Çocukluktan itibaren kalsiyumdan zengin diyet, menopozda ve
yaşlılıkta diyete ek kalsiyum alın.
Yürüyüş - merdiven çıkma gibi egzersizler yapın.
Ağırlık taşımanın da yararı vardır. Onun için, çarşı
filelerinizin bir kısmını, eğer sağlığınızı bozmayacaksa (kalp
hastalığı gibi) kendiniz taşıyın.
Güneşli günlerde, açık havada cildinizi güneşe maruz tutun.
Sigara, alkol ve kemik yıkımını artıran ilaçlar kullanmaktan
kaçının.
Menopoza girince, almanız sakıncalı değilse uzun süreli (5-10
yıl) hormon tedavisi kullanın.
Kemik metabolizmasını etkileyen hastalığınız varsa uygun ve
erken tedavisini sağlayın.
Menopoza
girmek üzere veya menopozda olanlar nasıl tedavi olmalıdır?
Menopoza girildiğinde doktorunuzla hormon tedavisinin sizin
için uygun olup olmadığını tartışın.
Bugün için hormon tedavisindeki yaklaşımla, rahim kanseri olma
olasılığını ortadan kaldırmıştır. Fakat meme kanseri yapma
oranı düşük de olsa vardır. Hormon tedavisi kalp hastalığından
ve erken bunamadan kadını korur. Meme kanseri olma korkusu ile
hormon almama sonucu oluşacak sağlık sorunları çok fazladır.
Çünkü hormon tedavisi olmayan kadınların enfarktüsten ölme
riskleri, meme kanserinden ölme riskinden daha yüksektir.
Osteoporoz tedavisinde amaç nedir?
Osteoporoz tedavisinde amaç mevcut kemik kitlesinin korunması
ve / veya artırılmasıdır.
