Obez çocukların büyük bir
kısmında altta yatan bir sorunu yoktur. Çocukluk
çağı obezitesinde enerji alımı (besinlerden elde edilen kalori) ve
enerji harcanması (fizik aktivite, bazalmetabolizma hızı)
arasındaki dengesizliğe yol açan bir çok neden vardır.
Çocuklarda obezitenin önlenmesi ya da tedavisi dengeli
beslenmeyi sağlayacak yemek alışkanlıkları kazandırmak ve
aktiviteleri desteklemek yoluyla olanaklı olur.
Obezite gelişmesinde önemli rol oynayan etmenlerden birincisi
hatalı beslenmedir. Yüksek kalorili gıdaların alınması, hazır
yemek, hızlı yemek, çok sık ya da çok seyrek yemek, gece
yatmadan önce yemek hatalı beslenmeyi oluşturmaktadır.Obez
çocukların beslenme öykülerinde çok miktarda şeker, şekerli
gıda, yağlı gıda ve hazır gıda tükettikleri öğrenilir. Hatalı
beslenmenin düzenlenmesi için yemek içeriğinin ve yemek yeme
biçiminin düzeltilmesi gerekmektedir.
Yemek içeriğinin düzenlenmesi
- Kolalı içecekler, gazozlar, hazır meyve suları, çikolata,
gofret, dondurma, şeker, pasta, kek gibi şişmanlatıcı gıdaların
kısıtlanması,
- Reçel, bal, yağ, ekmek, makarna, pilav, börek, mantı, hamur ve
sütlü tatlılar, yağ ve
yağda kızarmış yiyecekler gibi karbohidrat ve yağdan zengin
gıdaların kısıtlanması,
- Hamburger, döner ekmek, pizza, tost, sosisli sandviç gibi
hazır yemeklerin yenmemesi,
- Yemek aralarında kalori bakımından zengin "abur cubur"
yiyeceklerin atıştırılmasının önlenmesi,
- Taze meyve, sebze ve kuru baklagiller gibi posalı yiyeceklerin
alınmasının desteklenmesi gerekmektedir. Posalı yiyecekler
diyetin kalorisini azaltmanın yanı sıra yeme süresinin
uzatılmasını, emilim ve sindirimi uzun olduğu için acıkma
hissinin gecikmesini sağlar.
Yemek yeme biçiminin düzeltilmesi
- Hızlı yemek yemenin terk edilmesi:Yemeğe başladıktan sonra
doyma hissinin beyine ulaşması normalde ortalama 20 dakikada
olmaktadır. Hızlı bir şekilde yemek yenirse doyma hissi beyine
ulaşmadan önce gerekenden fazla kalori alınmış olur.
- Sık ve seyrek yemenin terk edilmesi: İdeal beslenme planı üç
ana, üç ara öğündür. Günde bir ya da iki kez bol miktarda yemek
yemek de çok sık yemek yemek gibi obezite gelişmesi açısından
risklidir.
- Gece yatmadan önce kalori bakımından yüksek yiyeceklerin
alınmaması: Yatmadan önce alınan yiyeceklerin kalorisi
harcanamayacağı için kilo alımı kolaylaşır.
Çocuklar büyüme evresinde oldukları için çok kısıtlı bir diyet
alırlarsa büyümeleri duraklar.Büyüme çağındaki çocuklar günlük
alınan kalorinin ortalama %12'sini büyüme için kullanırlar.
Kısıtlı diyet verildiğinde en önce büyüme için kullanılan
kaloriden tasarruf ederler. Verilecek besinlerin normal büyümeyi
sağlayacak, yeterli kalori ve esansiyel besinleri içeren,
protein, kalori ve yağ içeriği bakımından dengeli olmalıdır.
Günde 300-600 ml süt, peynir, haftada üç yumurta, günde dört
porsiyon taze sebze ve meyve, haftada üç gün yağsız kırmızı et,
tavuk ya da balık eti tüketilmesi gerekmektedir.
Aktivitenin düzenlenmesi
- Günümüzde çocuklar boş zamanlarını daha çok hareketsiz olarak
(televizyon, bilgisayar oyunları) geçirme eğilimindedirler.
Televizyon ve bilgisayar karşısında geçirilen zamanı günde iki
saat ile sınırlanması,
- Kısa mesafelerde araba yerine yürümenin, bir iki kat için
asansörle çıkma yerine merdiven kullanmanın teşvik edilmesi,
- Giyinmek, çanta hazırlamak, odanın düzenlenmesi gibi bireysel
işlerin çocuk tarafından yapılmasının sağlanması,
- Basketbol, tenis gibi ileriki yaşamında onu daha aktif kılacak
spor becerileri geliştiren planlı aktiviteler içinde yer alması
Çocuğun yaptığı egzersiz süresi ve şiddetini kendisinin
ayarlaması önerilmektedir.
Çocuklar merdiven çıkarak, bisiklete binerek, ev işlerine
yardımcı olarak, yakın mesafelerde arabaya binmek yerine
yürüyerek hareketi hayatlarının bir parçası haline
getirebilirler. Çocukluk döneminde haftada üç kez ya da daha
fazla, 20 dakika ya da daha uzun süreli, orta ya da yüksek
şiddette egzersiz yapmalıdırlar. Egzersiz sıklığı zamanla
artırılarak haftanın her günü yapılabilir.
Egzersizin şekil ve miktarından daha önemli olan süreklilik
kazanmasıdır. Çocukların hareket etmekten hoşlanmaları ve buna
yaşam boyu sürecek bir alışkanlığa dönüştürmeleri
gerekmektedir..
Aynı zamanda hiç hareket etmemektense herhangi bir hareket daha
iyidir. Her çocuğun
hoşlanacağı bir fiziksel aktivite bulunulabilir. Egzersiz
tipleri; hızlı yürüyüş, koşu, tırmanma, basketbol, futbol, dans,
yüzme, kayak, bisiklete binmek, raket sporlarını içerebilir.
Obezitede sağlıklı yaşam tarzı desteklenerek başarıya
ulaşılabilir. Diyet ve egzersiz kombinasyonu yalnızca diyet ile
karşılaştırıldığında daha fazla kilo kaybı sağladığı
gözlenmiştir. Egzersiz kilo kaybının uzun süreli olmasına
yardımcı olmaktadır.
Sonuç olarak;
- Yaşa uygun günlük diyetin uygulanması,
- Tüketilen yiyeceklerin düzenli bir biçimde kaydedilmesi,
- Haftalık kilo izlemi,
- Yemekleri evde yemek ve bu sırada televizyon ya da kitap okuma
gibi dikkati başka yöne çeken uyaranların bulunmaması,
- Yemekler arası atıştırmanın kaldırılması, üç ana üç ara öğün
alınması,
Günlük aktivitenin düzenlenmesi,
Kilo kaybettikçe ödül uygulanması,
Ailenin model teşkil etmesi,
Bu program uygulanarak kilo verilmektedir. Ancak asıl sorun
kilonun korunmasıdır. Çünkü belli bir süre sonra yeni yeme
tutumları terk edilir ve kısa sürede eski kilolara dönüş olur.
Uzun dönem sonuçlarının iyi olmaması nedeni ile obezitenin
ortaya çıkmadan önce ya da başlangıç döneminde tanınması ve
önlenmesi büyük önem taşır.
Bir çok kişi için yemek yemek yalnızca açlığın giderilmesi ve
haz alma değildir. Gerginliği azaltan, öfkeyi yatıştıran ve uyum
dengesini sağlayan bir işlevdir. Tercih edilen yemek çeşitleri,
tatlılara eğilim, aşırı yeme dönemlerinin ortaya çıktığı zaman,
iştahın uyarıldığı çevresel koşullar, gece atıştırma, sosyal
baskılar, stres etkenleri, eşlik eden depresyon ve diğer
psikiyatrik bozuklukların da obezite ile savaşta dikkate
alınması gerekmektedir. Aşırı yeme davranışını özendiren
çevresel etkenlerinde kontrol edebilmesi gerekmektedir.
Çocukların tedavisinde aile ile işbirliği yapmak çok önemlidir.
Anne ve babası obez olan çocukların obez olma olasılıkları
yüksektir.Ailenin de obeziteyi bir problem olarak algılayıp
algılamadığı önemlidir. Ailenin de sağlıklı yemek yeme ve aktif
çevre ortamına uyması çocuğun obezite tedavisinde başarı şansını
artırır. Çocuğun yeme davranışlarını kontrol edebilecek bir
ortam hazırlanmalıdır.Okul, öğretmen, arkadaş gibi sosyal destek
sistemlerinin de değerlendirilmesi önemlidir.
Çocukluk döneminde kilo kontrolü erişkin obezite riskini
azaltacağı gibi kardiyovasküler risk etkenlerini de
azaltacaktır. Çocukluk çağında obezite psikososyal sorunlar, kan
yağlarında yükselme (hiperlipidemi), karaciğerde yağlanma (hepatik
steatoz), şeker dengesinde bozulma gibi sorunlara yol
açmaktadır. Çocukluk çağı obezitesi aynı zamanda erişkin dönemde
de sürdürmeye eğilimlidir. Aşırı obez bireylerde diyabet,
kardiyovasküler hastalıklar, hipertansiyon, artrit gibi kronik
hastalıklara yatkınlık ve erken ölüm riskinde artma olmaktadır.
Aynı zamanda yaşam kalitesini olumsuz olarak etkilemektedir.
Günlük yaşamda gürbüz bebek, kilolu çocuk, şişman erişkin diye
kabul ettiğimiz obezite, yaşam kalitesini hem çocuklukta hem de
gelecekte tehlikeye atmaktadır.
**bu yazı STED dergisinden alınmıştır..**
