Yemek yemek yaşam için elzem bir
alışkanlıktır, ancak doğru yemek yemeyi bilmek bilim ve sanatın
bileşimidir. Doğru temellerle inşa edilmiş bir beslenme tarzı
yaşam boyu kilo problemi yaşamadan, pek çok kronik
rahatsızlıktan korunarak, sağlıklı, zinde ve enerjik bir yaşamın
kapılarını açabilir. Bunun için kulaktan dolma bilgilerden çok
bilimselliği ispatlanmış gerçekleri baz almalıyız. Bunun için
işin uzmanı beslenme ve diyet uzmanlarında mutlaka profesyonel
yardım almalı, okuduğumuz kaynakların doğruluğunu araştırmalı,
bu bilgileri hayatımıza yansıtmadan önce mutlaka akıl
süzgecimizden geçirmeliyiz.
Peki nedir doğru bildiğimiz yanlışlar? Beslenme ve Diyet Uzmanı
Berrin Yiğit anlatıyor ve beslenme bilinç düzeyini ölçmek
isteyenler için hazırlamış olduğu testi bizlerle paylaşıyor.
Yiğit ‘Beslenme, farklı hedef kitlelerin ihtiyaçları, farklı
sosyoekonomik standarda sahip ailelerin alışkanlıkları, farklı
fiziksel aktiviteye sahip kişiler, farklı yaş grupları vb. gibi
etkenlere bağlı uçsuz bucaksız bir bilim ve tartışma
platformudur. Konu yapılan yanlışlara gelince de konu bu
bağlamda çok fazla dallanıp budaklanabilir. Bu nedenle genel
geçer beslenme kurallarında yapılan yanlışları anlatmak daha
doğru olur sanırım’ diyor.
Karbonhidrat ve proteini ayırarak hızlıca zayıflarsınız, hem de
aç kalmadan!
Zayıflamak çok basit bir matematiğe dayanır, yediklerin
yaktıklarından az olacak. Yiyecekleri, besin bileşimlerine göre
ayırmak, bazı gıdalara ambargo koymak hatalıdır. Zaten besinleri
karbonhidratlı veya proteinli diye ayırmamız da mümkün değildir.
Örneğin, protein kaynağı besin olarak bilinen et, proteinin yanı
sıra karbonhidrat ve yağ da içermektedir ya da sebze olarak
bilinen mantar bol miktarda protein içermektedir. Bu nedenle et
ile beraber hamur işi yenmesinde, porsiyon kontrolü yapıldığı
sürece sakınca yoktur.
Sabah içilen limonlu-greyfurtlu ılık su zayıflatır!
Ilık 1 bardak suya sıkılmış limon suyunun zayıflatıcı etkisi
olmadığı sabah aç karnına içilen fazla asitli bu içecek mideye
zarar dahi verebilir. Yağ yakıcı olduğuna dair hurafeyi, küçük
bir parça hayvansal yağa bolca limon sıkıp bekleterek
yapacağınız basit bir deneyle çürütebilirsiniz. Ancak akşamdan 1
dilim eklenip bekletilmiş oda ısısında içilen 1 bardak suyun
barsak içerisinde kalıntı yapmış toksik öğelerin atımına
yardımcı olduğu bilinmektedir. Ayrıca limonun tok tutucu
özelliği ve C vitamini içermesi de zayıflama diyetlerinde sıkça
yer almasına neden olur.
Kepekli ekmeklerin kalorisi düşüktür!
Halk arasında yanlış bilinen konulardan biri de kepek, çavdar
gibi tahıllarla yapılan ürünlerin kalori değerlerinin buğdaya
göre daha düşük olduğudur. Oysa ki kepek, çavdar, buğday unu ile
yapılmış ürünlerin kalori değerleri aynıdır aradaki tek fark ise
besleyici değerleridir.
Örneğin bir ince dilim kepek ve çavdar ekmekte 70 kalori
bulunurken, aynı miktardaki beyaz ekmekte de 70 kalori
bulunmaktadır. Fakat besleyici değeri bakımından incelendiğinde
ise kepek ve çavdar ürünlerinin, B grubu vitaminleri ve birçok
mineralleri içermesi, kan şekerini ani yükseltmemesi ve kan
kolesterol düzeyini dengelemesi, yoğun lifli yapılarıyla tokluk
hissi sağlaması gibi oldukça önemli faydaları bulunmaktadır.
Diyet ve diyabetik ürün aynıdır!
Diyet ürünler müadil ürüne göre kalorisi azaltılmış üründür,
ancak diyabetik ürün şeker yerine tadlandırıcı kullanılarak
üretilen şeker içermeyen ürünlerdir. Diyabetik ürünlerde çoğu
zaman azalan karbonhidrat miktarına paralel olarak yağ miktarı
artabilir. Mutlaka etiketlere dikkatle bakmalı, kalori
miktarlarını hesaplarken de bir paketin gramajı ile etiket
bilgilerindeki çoğunlukla 100 grama göre verilen kalori
değerleri karşılaştırılmalıdır. Piyasada diyet olmayan ama
"diyet ürün" adı altında satılan birçok ürün vardır. Burada
dikkat edilmesi gereken en önemli noktalardan biri de üretici
firmanın güvenilir olmasıdır.
Beslenme IQ’nuzu ölçmeye ne dersiniz?
1) Meyve grubu besinleri tercih ederken…
A) Sadece taze meyveler düşünülmelidir.
B) Taze, konserve, dondurulmuş, kurutulmuş veya %100 taze meyve
suları düşünülmelidir.
C) Dondurulmuş meyveler ayda 2 kereden fazla tüketilmemelidir.
D) Dalından koparılmış taze meyveler yıkanmadan da
tüketilebilir.
2) Doğru mu? Yanlış mı?
Et ve kurubaklagiller grubu sadece kırmızı et ve kuru fasulyeyi
kapsar.
3) Çocuklar ve gençler günde kaç dakika fiziksel aktivite
yapmalıdırlar?
A) 10 B) 20 C)40 D)60
4) Aşağıdakilerden hangisi yarım porsiyon sebzeye eş
miktarlardır?
A) 1 orta boy domates
B) 1 orta boy havuç
C) 1 kase çiğ yeşil yapraklı sebzeler
D) 1 küçük boy dolmalık biber
E) Hepsi
5) Eğer her gün yaktığınız kalori miktarından 100 kalori fazla
tüketirseniz…
A) Daha güçlü ve sağlıklı olursunuz.
B) Fiziksel performansınız artar.
C) Ayda ortalama ½ kg. alırsınız.
D) Vitamin aldığınız sürece hiçbir şey olmaz.
6) Daha sağlıklı olmak için, aşağıdakilerden hangisini
azaltmanız gerekir?
A) Doymuş ve trans yağ asitleri, kolesterol, sodyum ve sofra
şekeri
B) Potasyum, diyet lifi, kalsiyum ve demir
C) A, C vitamini, koyu yeşil yapraklı sebzeler ve meyve
D) Kalsiyum, turuncu sebzeler, meyve ve demir
7) Aşağıdakilerden hangisi şekerin başka bir ismi değildir?
A) sukroz B) sodyum C) glukoz D) akça ağaç şerbeti
8) Doğru mu? Yanlış mı?
Ara öğünlerde sağlıklı bir şeyler atıştırmak sizi aşırı derecede
acıkmaktan korur ve bir sonraki öğünde daha doğru seçimler
yapmanızı sağlar.
9) Doğru mu? Yanlış mı?
Yağsız süt içerisindeki kalsiyum miktarı tam yağlı sütlerdekiyle
aynıdır.
10) Doğru mu? Yanlış mı?
Sağlıklı beslenmek için diyetinizde yediğiniz her besinin az
yağlı hatta yağsız olması gerekir.
Değerlendirme
1) Doğru cevap: B
Besin grupları arasında seçim yaparken çeşitlilik sağlamak çok
önemlidir. Mevsim meyveleri dışında dondurulmuş, konserve ya da
kurutulmuş olanları da tercih edebilirsiniz. Önemli olan hijyen
kurallarında yetişmiş ya da üretilmiş olanları, güzelce
yıkayarak tüketmektir. Günde en az 2 porsiyon meyve
tüketmelisiniz.
2) Cevap ‘yanlış’ olacaktır.
Bu grup pek çok çeşitten oluşmaktadır. Önemli olan kırmızı et ve
kümes hayvanlarının yağsız veya az yağlı olanları tercih
etmektir. Kuru baklagilleri protein, diyet lifi, vitamin ve
mineral deposu olarak düşünmelisiniz. Balık, yağlı tohumlar ve
tohumlar da sağlıklı yağlar içerir. Bu gruptan da sıklıkla,
önerilen miktarlarda tüketmelisiniz.
3) Doğru cevap: D
Önerilere göre çocuklar ve adölesanlar her gün veya çoğu zaman 1
saat fiziksel aktivite yapmalıdırlar. Kronik hastalıklara
yatkınlığı azaltmak için, yetişkinler ise her gün veya çoğu
zaman en az 30 dakika fiziksel aktivite yapmalıdırlar.
4) Doğru cevap: E
Sebzeler de meyve grubu gibi su içeriği yüksek, besleyici ve
düşük kalorili besinlerdir. Sebze tüketiminizde çeşitlilik
sağlamak, her gün en az 2,5 porsiyon sebze tüketmek, koyu yeşil
yapraklı ve turuncu sebzeleri mutlaka her gün sofralarda
bulundurmak gereklidir.
5) Doğru cevap: C
Besin alımınızı yaktıklarınızla dengelemek kilo kontrolüne
yardımcı olduğu gibi genel sağlığınız için de son derece
gereklidir. Aldığınız her kaloriden maksimum fayda sağlamak için
yüksek vitamin, mineral, besin lifi içerikli sağlıklı seçimler
yapmalısınız.
6) Doğru cevap: A
Doymuş ve trans yağ asitlerinden, kolesterolden fakir diyetler
kalp hastalıklarına yatkınlığı azaltmakta, sodyumdan fakir
beslenmek ise yüksek tansiyonu önleyici etki sağlamaktadır.
7) Doğru cevap: B
Sodyum tuz yerine kullanılan bir isimdir. Bunun dışındakiler
şeker yerine kullanılan isimlerdir, besin etiketlerinde bu
adları görmeniz o gıdanın şeker içerdiği anlamına gelir.
8) Cevap: ‘Doğru’
Ara öğünlerde, doğru çeşitte ve miktarda karbonhidrat ve
proteini beraber içeren besinleri tüketmek vücudumuzu dinç
tutarken bir sonraki öğünde de daha mantıklı seçimler yapmamıza
yardımcı olur.
9) Cevap: ‘Doğru’
Süt ve süt ürünlerinin içeriğindeki yağın azaltılması kalsiyumun
azalmasına neden olmaz. Her gün 3 porsiyon süt, yoğurt, peynir
veya kalsiyumdan zenginleştirilmiş gıdaların alımı çok
önemlidir.
10) Cevap: ‘Yanlış’
Önemli olan genel portrede aldığınız yağ alımının %20-35
aralığında kalmasıdır. Bir öğünde yağlı besinler tüketip diğer
öğünde yağsız veya az yağlı besinler seçerek bu dengeyi
sağlayabilirsiniz. Her zaman besin etiketleri üzerinde yazan
doymuş, doymamış ve trans yağ asitleri miktarlarına bakmayı
alışkanlık haline getirmelisiniz. Doymuş yağ alımınız her zaman
kontrol altında olmadır.
