Dünya genelinde sekiz yüz doğumda
bir görülen dudak ve damak yarığı bir
anomalidir. Gebeliğin ilk
aylarında bebeğin gelişimi sırasında, yüz bölgesindeki yapıların
tam olarak oluşmamasından dolayı oluşur. Sadece damak yarığı
veya dudak yarığı oluşabileceği gibi tek taraflı veya çift
taraflı dudak ve damak yarıkları birlikte de oluşabilir. Dudak
ve damak yarığı oluşan bir bebekte diğer anomalilerin de
oluşması olağandır.
Yarık dudak ve damağın nedeni
nedir?
Çoğunlukla sebep kesin bulunamaz. Ancak hamilelik sırasında
alınan ilaçlar, röntgen ışını, stres, merdivenden düşme gibi
travmalar veya geçirilen bazı virütik hastalıklar, bazı
vitaminlerin eksikliği veya fazlalığı suçlanmıştır. Ayrıca
hastalığın kalıtımla da geçme olasılığı vardır. Dudak damak
yarıkları 700-1000 doğumda bir görülebilir.
Yarık dudak-damaklı çocuklar başka problemlere sahip olur mu?
Yarıklı çocukların çoğunda başka bir doğumsal defekt veya
anomali saptanmaz. Hastaların çoğu zeka ve yetenek bakımından
normaldir. Yarıklı
çocuklarda orta kulakta sıvı koleksiyonu - seröz otitis media - riski fazladır. Tedavi edilmezse kulak
infeksiyonlarına ve sonuçta işitme kaybına neden olabilir.
Yarıklı çocukların çoğunda diş anormallikleri- eğri diş, eksik
veya fazla diş gibi - görülebilir.
Yarık dudak ve damağın tedavisi nedir?
Yarıklı çocuklar uzmanlaşmış bir ekip çalışmasından fayda
görebilir. Yarık takımı plastik cerrah, otolaringolojist,
pediatrist, çene cerrahı, genetik uzmanı, diş hekimi, foniatrist,
patolog, odyolog, hemşire ve psikolog dan oluşur. Bu takım en
iyi bakımı vermek için hastanın kendi pediatristi ile birlikte
çalışır. Bebek 6-10 haftalık olduğunda dudak yarığı ameliyat
edilir. Bebeğin anesteziden zarar göremeyecek belli bir ağırlığa
ulaşması (4.5 kg.) için bu süre beklenir. Damak yarığı ameliyatı
ise, 6-18 aylık devrede yarık derecesine göre yapılır. Erken
ameliyat edilen damakta ameliyat nedeni ile oluşan skar dokusu
üst çene ve yüz gelişimini olumsuz etkileyebilir. Daha geç
ameliyat edilirse bu defa çocuk yarık damak ile konuşmayı
öğrenir ve damak onarıldıktan sonra konuşmanın düzelmesi
zorlaşır.
Cerrahi onarım için kesin yaş çocuğun sağlığına, büyüklüğüne, ve
cerrahın tercihine bağlıdır. Yarık damaklı bazı çocuklarda, daha
iyi sonuç almak için, ikinci bir damak ameliyatı gerekebilir.
Diş hattında yarık bulunan çocuklarda ameliyatta yarık hattına
bir kemik parçası (greft) konması faydalı olabilir. Buna
alveolar kemik grefti denir. Bu parça, kalıcı dişlerin daha iyi
gelmesini sağlar. Bu ameliyat, kalıcı dişlerin gelişme hızın
bakılarak 6-10 yaşları arasında yapılır.
Yarık dudaklı çocuklarda dudakta ameliyat sonrası kalan
skarların (iz) düzeltilmesi için daha ileri yaşlarda ek ameliyat
gerekebilir. On ila 20 yaş arasındaki çocuklarda nefes almayı
veya görünümü düzeltmek için burun ameliyatı gerekebilir.
Özellikle iki taraflı dudak yarığı olan çocuklarda kolumella adı
verilen her iki burun deliğinin arasındaki kısım kısa ise uzatma
ameliyatı okula başlamadan önce 6 yaş civarında yapılır. Dudak
yarıklarında ayrıca ergenlik devresinden sonra 18 yaş civarında
burun gelişimini tamamladıktan sonra burun ucundaki kıkırdak ve
yumuşak doku şekil bozukluklarının (buna yarık-dudak burnu
denir) düzeltilmesi ameliyatı yapılır. Bu ameliyatın kıkırdak
yapıların daha iyi şekillendirilebildiği açık rinoplasti ile
yapılması tercih edilir.
Günümüzde tıptaki ilerlemeler ile birlikte ameliyat ve tedavi
teknikleri ilerlemiş hatta anne karnındayken bile müdahalelerin
olduğu öğrenilmiştir. Genel olarak dudak ve damak yarıklarının
tedavisinde iki ekol vardır. Birinci ekol ilk ameliyatı ilk on
gün içinde yapmayı tercih ederken, ikinci ekol 3-4 aylıkken
yapmayı tercih etmektedir. İki ekolünde uygulaması yaygındır.
Buradaki karar doktor ve aile arasındadır. Bebeğin kan değerleri
doğumun ilk günlerinde en yüksek değerlerindeyken günler
geçtikçe kan değerleri düşmektedir. Ameliyatlar için kesin
şartlardan biri kan değerlerinin 10'un üzerinde olması
gerektiğidir.
