Cinsel ilişki esnasında ağrı
ortaya çıkması disparoni adını alır. Ağrının nedeni organik bir
rahatsızlık olabileceği gibi, psikolojik de olabilir.
Cinsel ilişki esnasında ağrı ortaya çıkması disparoni adını
alır. Ağrının nedeni organik bir rahatsızlık olabileceği gibi,
psikolojik de olabilir. Bunun ayrımı ise komple bir jinekolojik
muayene ile yapılır.
Disparoni eğer ilk cinsel ilişki deneyiminden beri varsa
birincil, sonradan ortaya çıkmışsa ikincil adını alır. Bu ayrım
muhtemel nedenlerin ortaya konması açısından önemlidir.
Yüzeyel disparoni vajina girişinde, derin disparoni ise penisin
girmesiyle birlikte vajinanın derinlerinde ortaya çıkan ağrıdır
ve bu ayrım da tanı açısından önemlidir. Derin disparonide ağrı
alt karın bölgesinde yaygın olarak hissedilir.
Kadınların yaklaşık %15'i hayatlarının bir döneminde böyle bir
ağrıyla karşı karşıya kalırlar. Ancak %1-2'sinde ise ağrı tedavi
gerektirecek kadar şiddetlidir. Bazı kadınlar bu ağrıyı daha çok
genital bölgede basınç, yırtılma veya yanma hissi olarak tarif
ederler.
Neden olur?
Disparoni nedenleri incelenirken aşağıdan yukarı doğru (vajina
girişinden iç genital organlara doğru) bir ayrım yapmak konunun
daha iyi anlaşılmasına katkıda bulunacaktır.
Vajina girişine bağlı nedenler: yüzeyel disparoni nedenidirler.
-Kızlık zarıyla ilgili sorunlar: Kızlık zarının yapısal olaral
sert olması
-Menopoza bağlı atrofi: Menopoz döneminde dokular esnekliklerini
yitirdiklerinden cinsel ilişki tahrişe ve ağrıya neden olabilir.
-Islanma dönemi olmadan ilişki ve buna bağlı tahriş
-Epizyotomi nedbeleri: özellikle zor doğumlardan sonra fazla
sayıda dikiş gerektiğinde ve/veya epizyotomi iyileşmesi
esnasında enfeksiyon meydana geldiğinde dikiş yerleri sıklıkla
nedbe bırakarak iyileşir ve bu nedbeler ilişkide ağrı
duyulmasına neden olur.
-Enfeksiyonlar: Herpes Simpleks enfeksiyonları (genital uçuk)
hem ilişkide hem de ilişki olmayan döneminde ağrı yapar.
Vajinaya bağlı nedenler:
-Enfeksiyonlar: vajinit bazı durumlarda ağrıya neden olabilir.
-Kitle ve tümörler: vajinada kitle nadir görülür. Büyük kitleler
ağrı ve beraberinde kanamaya neden olabilirler.
-Islanma dönemi olmadan ilişki ve buna bağlı tahriş
-Rektosel (vajina arka duvarı sarkması), uterus sarkması ve
sistosel (vajina ön duvarı sarkması): gerilmeye bağlı ağrı
nedeni olabilirler.
-Yabancı cisimlere karşı gelişen allerjik cevap
-Vajina kubbesinde cerrahi veya radyoterapiye bağlı
değişiklikler
-Doğumsal anomaliler: nadir görülürler
Pelvik yapılara ait nedenler (iç genital organlara bağlı
nedenler): Bu durumlarda derin disparoni ortaya çıkar.
-Pelvik iltihabi durumlar: pelvik enfeksiyonlar hem akut dönemde
hem de iyileştikten sonraki dönemde ilişkide ağrı nedeni
olabilirler.
-Endometriozis: endometriozis genital bölgedeki organlarda
yapışıklıklara neden olan bir durumdur. Bu yapışıklıklar ilişki
esnasında gerilmeye ve ağrıya neden olabilirler.
-Uterus habis veya selim tümörleri
-Pelviste enfeksiyonlara, ameliyatlara veya endometriozise bağlı
gelişen yapışıklıklar
-Geçirilmiş pelvis kırıkları
Sindirim sistemi hastalıkları: nadiren disparoni nedenidirler.
-Enflamatuar barsak hastalıkları (Crohn hastalığı-Divertikülit)
-Kabızlık
-Hemoroid, fistül ve fissür gibi anüs ve rektum bölgesi
hastalıkları: dışkılama esnasında ve sonrasında ağrıya neden
olabilecekleri gibi yakın komşuluk nedeniyle disparoni nedeni de
olabilirler.
İdrar yolu hastalıkları:
-Üretra veya mesaneye ait lezyonlar
Psikolojik bozukluklar:
-Korku, kaygı, fobik reaksiyonlar, konversiyon reaksiyonları,
partnerle uyumsuzluk, ilk ilişkinin yarattığı psikolojik travma
gibi psikolojik durumlar da en önemli disparoni nedenleri
arasında üst sıralarda yeralırlar.
Disparoninin vajinismustan (vajina girişi kaslarının ilişki
esnasında kasılması) ayırıcı tanısı mutlaka yapılmış olmalıdır.
Tedavi öncesi incelemeler
Öncelikle enfeksiyon, kitle, kanser veya kanser öncüsü lezyon
açısından muayene, ultrason, vajinal kültür, papsmear, idrar
kültürü gibi incelemeler yapılır.
Şüpheli durumlarda vulva ve/veya vajinaya kolposkopik inceleme
yapılır ve gerekirse biyopsi alınır.
Derin disparonide laparoskopik inceleme sıklıkla gereklidir.
Tedavi
Tedavide ilk adım hastanın ve eşinin hastalığın tabiatı
konusunda bilgi sahibi olmasıdır.
Organik nedenler usulüne uygun olarak ilaç ve/veya cerrahi yolla
tedavi edilir.
Hastalığın psikolojik komponenti varsa bireysel ve/veya eşle
beraber psikopterapi çok önemlidir ve ihmal edilmemelidir.