1 ila 2 yaşındaki bebeklerin bu
dönemde fiziksel, hareket, zeka, dil ve sosyal gelişimlerinde
değişme olur. Uzman Psikolog Şebnem Kartal bu dönemde görülen
gelişmeleri sizler için derledi.
Bebekler 1 - 2 yaş döneminde enerji doludurlar, bu inanılmaz
enerjiyi de dünyayı tanımak, çevrelerini keşfetmek ve
meraklarını gidermek için kullanırlar. Hayal güçleri ve taklit
yetenekleri artmıştır. Hareket,konuşma ve düşünme becerileri
hızla gelişmektedir. Ne kadar çok uyaranla karşılaşırlarsa, bu
becerileri ve beyinleri o oranda gelişir. Bebekler dünyayı
oyunla tanırlar, mekan ve araçlar - malzemeler ne olursa olsun
her türlü oyun bebeğinizin gelişimini destekleyecektir.
Bebeğinize evin her köşesini keşfetme olanağı tanıyın (tehlikeli
mekanlar hariç) ve asla eviniz dağılıyor gibi bencil bir
gerekçeyle onu bir odaya hapsetmeyin Fırsat buldukça dışarıya
çıkmasını sağlayın, hem temiz hava alacak, hem de dış dünyayı
tanıma fırsatı olacaktır..
Fiziksel gelişimi
1. yılda bebekler genellikle doğum ağırlıklarının 3 katına
ulaşırlar. 3 kilo 250 gr doğmuş bir bebek, bir yılın sonunda
yaklaşık 9.5 - 10 kilo civarında olur. Boyları ise 20 - 25 cm
artar, yani doğduğunda boyu 48 cm. olan bir bebek yaşını
doldurduğunda 70 cm civarında olur. 15. aya kadar bebeklerin
çoğunun 8 dişi tamamlanır.
Hareket gelişimi
Bu dönemde bebeklerin enerji dolu olduklarını yazımızın başında
belirtmiştik. Hareket becerilerinin artması onları
çevrelerindeki insanlara bağımlılıktan kurtarır ve bu da
kendilerine olan güveni artırır. Bu dönemde bebeğinize fazla
miktarda yasaklar koymanız her yaptığına ''Hayır'' demeniz, her
ellediğine ''Cıs'' demeniz sizinle inatlaşmasına ve
huysuzlaşmasına sebep olur. Dünyayı keşfetme istekleri o kadar
yoğundur ki, sizin engellemelerinizi er ya da geç aşıp,
isteklerine ulaşacaktır. Bu yüzden bu dönemde çocuğunuza sürekli
yasaklar koymaktansa, onun için tehlikeli olduğunu düşündüğünüz
şeyleri ortadan kaldırın. Böylece hem onu tehlikelerden korumuş
olursunuz, hem bebeğiniz sürekli engellemelerden dolayı kendine
olan güvenini kaybetmez, hem de çatışma ve inatlaşmadan dolayı
aranızdaki iletişim zedelenmemiş olur. Hangimiz kapısı sürekli
kilitli tutulan bir odada ne olduğunu merak etmeyiz? Dikiş
kutusunu ortada bırakarak 1 yaşındaki çocuğuna bunu ellememesi
gerektiğini öğretmeye çalışan aile sayısı hiç de azımsanacak
miktarda değil. Özellikle iyi eğitim almış aileler çocuklarını
''Disiplinli'' büyütmeye çalışırlar. ''Disiplin'' iyi bir
şeydir, ama 1 yaşındaki bebeğinizi disipline sokacağım diye
yaşamını yasaklarla bezemeyin lütfen, bunun için 2 - 3 sene daha
beklemeniz, çocuğunuzun ruh sağlığı için daha iyi olacaktır.
Bebeğinizin bağımsızlığını kazanmasını istiyorsanız,
hareketlerini mümkün olduğu kadar az sınırlandırın. Bebekler,
genellikle yaşlarını karşılarken yürürler. Daha önceki sayılarda
da belirttiğimiz gibi, bebekler arasında bireysel farklar
vardır, bazı bebekler 11. ayda yürürken bazıları 15. ayda yürür.
Bebeğinizin yürümesini desteklemek için onunla aranızda uygun
bir mesafe bırakarak onu çağırın. Bu mesafe ne bebeğinizin
cesaretini kıracak kadar uzun olmalı, ne de onu yürümeye teşvik
etmeyecek kadar kısa olmalı. Bebeğiniz yürürken düşerse, ''Eyvah
vah vah'' diyerek üzerine atlamayın, bebeğinizin düşmesinin
doğal olup olmadığını ve o durumda telaşlanılacak bir şey olup
olmadığını anlamak için size bakacaktır, siz telaşlanırsanız, o
da telaşlanıp ağlamaya başlar ve cesareti kırılır. Yaşını
doldurmuş bir bebek ayrıca, ufak objeleri (ekmek kırıntısı)
toplayabilir, küpleri veya diğer objeleri daha büyük bir kutuya
atıp, tekrar çıkarabilir. 2 yaşına doğru karalamalar yapabilir,
yetişkin sandalyesine oturabilir ve hareket edebilen
oyuncaklarla oynayabilir. Bu dönemde çocuğa hareketini
kendisinin başlatabileceği oyuncaklar alabilirsiniz; top, araba,
kamyon ve diğer itilip çekilebilen oyuncaklar ve tef, piyano,
davul gibi oyuncak müzik aletleri. Ayrıca onu kalem ve kağıtla
da tanıştırabilirsiniz, bardakla su içmesi veya kaşığını
kullanarak yemek yemesi için de onu destekleyebilirsiniz.
Bilişsel (zeka) gelişimi
Bu dönemde bebekler daha önce gördükleri nesne, kişi ve olayları
hatırlayabilirler. Örneğin, bebeğiniz ilk karşılaşmasında
kendisini üzen birini 2. kez gördüğünde, geçmiş deneyimini
anımsayarak bu kişiden uzak durabilir. Aynı becerinin devamı
olarak, kaybolan oyuncaklarını son gördükleri yerde
arayabilirler. Bir başka deyişle, göremedikleri şeylerin
varlıklarını devam ettirebildiğinin farkındadırlar. Oyuncak
ayıları ortada olmayabilir, ama bu ayının yok olduğu anlamına
gelmez, yatak odalarında veya mutfakta unutmuş olabileceklerinin
bilincindedirler ve onu arama çabasına da girebilirler. Ayrıca,
bu dönemde amaçlarına ulaşmak için araç kullanabilirler,
Sandalyeye çıkarak masanın üzerinde duran oyuncaklarını almak
gibi... Bu örnekte bebek oyuncağına ulaşmak için sandalyeyi araç
olarak kullanabileceğinin farkındadır, bu da zihinsel
gelişiminin bir göstergesidir. Taklit yetenekleri iyice
artmıştır ve deneme - yanılma yoluyla her şeyi öğrenmeye
çalışırlar. Oyuncaklarını defalarca yere atıp, geri vermemiz
için bize ellerini uzatırlar, bu bize anlamsız gelebilir, ama
onlar bunu yaparken mutlaka yeni bir şeyler keşfetmeye
çalışıyorlardır.
Dil gelişimi
Bu dönemde bebekler söylenen pek çok basit cümleyi rahatlıkla
kavrayabilirler. Hatta sizin küçük direktiflerinizi yerine
getirebilirler, ''Evet'' ve ''Hayır'' ın anlamlarını bilir ve
yapmalarına izin vermediğiniz şeyi anlayabilirler. 1,5 yaşına
doğru birçok bebek vücudunun belirli parçalarını gösterebilir.
Bu dönemde bebeğinizle vücudun parçalarını gösterme oyunu
oynayarak onun dil gelişimini destekleyebilirsiniz. 2 yaşına
doğru ise vücudunun 1 - 2 parçasını kendisi söyleyebilir.
Bebekler arasında bireysel farklılıklar olduğunu unutmamak
koşuluyla, bebeğinizin bir yaşından itibaren 4 ila 10 sözcük
arasında sözcüğü söyleyip söylemediğini kontrol edebilirsiniz.
Bebekler 2 yaşlarına doğru 2 kelimeyi yan yana getirerek cümle
kurmayı da başarabilirler, ''Anne gel'', ''Hadi git'' gibi...
Bebeğinizin dil gelişimini desteklemek için onunla bol bol
konuşun, radyo veya uygun programlar varsa televizyon dinletin.
Oradan duyduklarınızı oyun haline getirip, bebeğinizle tekrar
edin ve yaş dönemine uygun kitaplar seçerek, bunları okuyup,
onun da sayfalar bakıp sözcükleri tekrar etmesini veya ses
çıkarmasını teşvik edin. Çocuğunuzun yanlış söylediği bir şeyi
düzeltmeyin, bu onun konuşma cesaretini kırabilir veya kendine
olan güvenini azaltabilir. Bunun yerine yanlış söylediği
sözcüğün doğrusunu söyleyerek, onun bunu doğru söylenişi
öğrenmesini sağlayabilirsiniz.
Sosyal - duygusal gelişimi
Bu dönemde bebeğiniz bağımsızlığını ilan etmiş özerk bir
bireydir artık. Ayrı bir kişi olduğunun farkındadır. Hareket
serbestisini de kullanarak sosyal ilişki kurmaya çabalar.
Örneğin, eline geçirdiği bir nesneyi sırayla salonda oturan
herkesin eline verip, sonra geri alıp, sonra tekrar diğerlerinin
eline verir. İşte bu alış - veriş onun sosyal ilişki kurma
isteğinden kaynaklanır. Yukarda sözünü ettiğimiz eşyayı yere
atıp, geri verilmesini beklemesinde de sosyal ilişki kurma
isteğinin etkisi vardır. Yine bu dönemde, yabancılara karşı
korku ve endişe gözlenebilir, bu da bilişsel gelişiminin bir
göstergesidir; demek ki bebeğiniz artık yabancılarla daha önce
gördüğü kişileri rahatlıkla birbirlerinden ayırt edebilmektedir.
Yazar: Psikolog Şebnem Kartal
www.annecocuk.com
